Në shumë kultura të botës, nga Shqipëria në Lindjen e Mesme, nga Mesdheu në Azinë e largët, njerëzit kanë vërejtur se lodhja, ngadalësimi i trupit, ndjeshmëria ndaj të ftohtit dhe shtimi i peshës shpesh lidhen me funksionimin e ngadaltë të tiroides. Këto janë vëzhgime të përditshme, jo diagnoza.
.webp)
Ky artikull ka karakter informues dhe kulturor. Recetat dhe përzierjet e përmendura janë pjesë e traditës popullore, jo trajtime mjekësore.
1. Si e ka parë tradita shqiptare hipotiroidizmin
Në shumë zona të vendit, kur njeriu bëhej i lodhur, i rënduar, i ftohtë, shpesh thuhej:
“I ka rënë qafa.”
Kjo ishte mënyra popullore për të përshkruar atë që sot quhet hipotiroidizëm.
Simptoma që përmendeshin më shpesh:
lodhje e vazhdueshme
trishtim ose rënie humori
shtim në peshë
dhimbje muskulare
vështirësi në përqendrim
ndjeshmëri e lartë ndaj të ftohtit
Këto janë përshkrime popullore, jo diagnoza.
2. Roli i jodit – një element i vlerësuar në shumë kultura
Në traditën shqiptare, sidomos në zonat bregdetare, ushqimet e detit janë parë gjithmonë si ushqime “që i japin trupit fuqi”.
Në shumë kultura të botës, jodi lidhet me:
energjinë
ritmin e trupit
mirëqenien e përgjithshme
Ushqimet e pasura me jod që përmenden shpesh:
algat (shumë të përdorura në Japoni dhe Kore)
peshku i detit
molusqet
kripa e jodizuar
Këto ushqime janë pjesë e dietës së përditshme në shumë vende.
3. Ushqimet që tradita i ka parë si më pak të përshtatshme
Në disa zona të Shqipërisë, por edhe në kulturat e Evropës Lindore, besohej se disa perime duhej të konsumoheshin me masë, sepse mendohej se “e rëndonin trupin”.
Këtu përfshiheshin:
lakrat
rrepat e kuq
panxhari
brokoli
lulelakra
Këto janë zakone ushqimore, jo udhëzime mjekësore.
4. Recetat popullore – të plota, të vjetra, të sigurta
Tani po hyjmë në zemrën e artikullit: recetat popullore, të paraqitura si traditë, jo si trajtim.
4.1. Përzierja me mjaltë, arra dhe limon
(traditë shqiptare dhe mesdhetare)
Në shumë zona malore, kjo përzierje përdorej në dimër për energji.
Si përgatitej dikur:
Merrnin arra të qëruara dhe i shtypnin lehtë.
Shtonin mjaltë të ngrohtë.
Shtonin pak lëng limoni për aromë.
Përzierja lihej disa minuta dhe konsumohej në mëngjes.
Kjo ishte një mënyrë e zakonshme ushqimore dimërore.
4.2. Çaji i trumzës dhe miclës
(traditë shqiptare)
Në shumë fshatra, çaji i trumzës përdorej për të “ngrohur trupin”.
Si përgatitej:
Zihen 1–2 litra ujë.
Hidheshin 2–3 lugë trumzë ose micla.
Lihej 20–30 minuta.
Kullohej dhe pihej gjatë ditës.
4.3. Frashëri i bardhë – çaji i vjetër malor
Në disa zona të veriut, frashëri i bardhë përdorej për çaj të fortë.
Si përgatitej:
Zihej një litër ujë.
Hidheshin 7–10 lugë bimë të thara.
Lihej 20–30 minuta.
Kullohej dhe pihej i ngrohtë.
4.4. Gjemb gomari – çaji i fortë i dimrit
Në disa zona të jugut, gjemb gomari përdorej për çaj të fortë.
Si përgatitej:
Zihen 1.5 litra ujë.
Hidheshin 8–10 lugë fruta të copëtuara.
Lihej 30 minuta.
Kullohej dhe pihej në vakte.
4.5. Çaji me xhenxhefil dhe mjaltë
(traditë aziatike, e përhapur sot në gjithë botën)
Në shumë kultura aziatike, xhenxhefili përdoret për ngrohje të trupit.
Si përgatitej:
Zihen disa feta xhenxhefili në ujë.
Lihet 10–15 minuta.
Shtohet mjaltë pasi ftohet pak.
Pije e zakonshme dimërore.
4.6. Çaji indian me kanellë dhe karafil
(traditë indiane – “chai”)
Në Indi, kjo përzierje përdoret për energji dhe ngrohje.
Si përgatitej:
Zihen kanellë, karafil dhe pak xhenxhefil.
Shtohet qumësht sipas dëshirës.
Pihet i ngrohtë.
4.7. Peshku i detit në zgarë
(traditë mesdhetare)
Në zonat bregdetare, peshku shihej si ushqim i vlefshëm.
Si përgatitej:
Piqej në zgarë me pak kripë.
Shtohej limon dhe vaj ulliri.
Konsumohej në darkë.
5. Tradita botërore për ushqimet e ngrohta
Në shumë kultura:
në Japoni përdoret supa miso
në Turqi përdoret çaji i zi i fortë
në Indi përdoret chai
në Marok përdoret çaji me mente
në Itali përdoret çaji me limon
në Shqipëri përdoren çajrat e malit
Të gjitha këto janë pjesë e kulturës ushqimore.
6. Përmbledhje e zgjeruar
Hipotiroidizmi është përshkruar në traditë si “lodhje e trupit” ose “rënia e qafës”.
Ushqimet e detit janë të njohura për përmbajtjen e tyre natyrale të jodit.
Disa perime janë parë si më pak të përshtatshme në disa zona.
Recetat popullore janë pjesë e kulturës, jo trajtime.
Traditat botërore tregojnë se çdo kulturë ka mënyrat e veta ushqimore për energji dhe ngrohje.
Për çdo shqetësim të vazhdueshëm, vlerësimi profesional është mënyra më e sigurt për të kuptuar gjendjen e trupit.
.webp&description=Ushqimi dhe Hipotiroidizmi – Tradita Popullore, Kultura Botërore dhe Zakone të Vjetra Ushqimore){kind=link}